Topraksız Tarım Nedir ve Nasıl Yapılır

Topraksız tarım yöntemi, dünyada 31 bin tarım alanında uygulama imkânına sahiptir. Özellikle Avrupa’da topraksız tarım uygulamalarının son yıllarda tercih edilmesi sürdürülebilir tarımın geliştirilmesinde etkili olmuştur. Topraksız tarım alanları:

  • Hollanda – 6.000 hektar,
  • İspanya – 5.000 hektar,
  • Çin – 1.000 hektar


Olarak hesaplanmıştır. Dünyada ileri tarım uygulamalarının yapıldığı en önemli ülkelerden biri olan Hollanda’da seracılığın yaklaşık %70’i topraksız tarım yöntemleri ile yapılmaktadır.


Türkiye’de ilk defa 1995 yılında kurulan yeni nesil seralarda uygulamaya başlanmıştır. Antalya’da başlayan bu uygulamalar zaman içinde artış göstermeye devam etmiştir. Türkiye’de en çok topraksız tarım alanın bulunduğu bölge %52,6 ile Akdeniz’dir.

Topraksız tarım uygulamalarında bitki için gerekli birçok besin elementlerini bünyesinde barındırdığı için %100 organik Koops sıvı solucan gübresi kullanımını tavsiye ediyoruz.


Topraksız Tarım Nedir?


Topraksız tarım özellikleri ve uygulama yöntemleri ile oldukça farklı tekniklere sahip bir yetiştiricilik tarzıdır. Bitki yetiştiriciliği için temel iki maddenin; su ve bitki besin maddelerinin, gerekli oranlarda hesaplanarak doğrudan bitki kökünden verilmesi yöntemidir. Genellikle iki ana başlık altında detaylandırılmaktadır. Bunlar:

  • Su Kültürü Topraksız Tarım (Solüsyon – Hidroponik)
  • Katı Ortam Kültürü Topraksız Tarım (Substrat – Agregat)


Olarak sınıflandırılmaktadır. Her iki yöntemde de farklı uygulamalar ve teknik özellikler yer almaktadır. Su kültürü yöntemi kendi içinde üç grupta incelenirken, katı ortam kültürü iki ana başlık altında dağılan üç başlıkla incelenmektedir.


Topraksız Tarımın Yaygınlaşmasının Nedenleri Nelerdir?


Topraksız tarım sistemleri farklı nedenlere bağlı olarak gelişim ve yaygınlaşma göstermiştir. Seracılıkta yaygınlaşmasının başlıca nedenleri arasında:

  • Toprak kaybı,
  • Yanlış yetiştiriciliğe bağlı olarak toprak yorgunluğu,
  • Bitki hastalıkları ve yabancı ot istilaları,
  • Bilinçsiz ve aşırı gübre tüketimi,
  • Fazla su tüketimi.


Yer almaktadır. Bunun yanı sıra, yaygınlaşmasının önemli nedenlerinden biri de hem daha az iş gücüyle yapılması hem de enerji tasarrufu sağlamasıdır.


Dünya genelinde nüfusun hızlı artışı ve tarım faaliyetlerinin yetersizliği olmak üzere benzer birçok farklı tarım yönteminin geliştirilmesinde etkili olmuştur. Seracılık faaliyetlerinin topraksız tarımlaşma yöntemlerine doğru bir gelişim göstermesi, ülkemizde de son yıllarda popülerliğini arttırmıştır.


Topraksız Tarımın Faydaları Nelerdir?


Topraksız tarımın yararları bir hayli fazladır. Bu nedenle bu tarım yönteminin sınıflandırılarak değerlendirilmesi gerekir. Bunun için kullanılan su kültürü ve katı ortam kültürü yöntemleri için farklı faydalardan ve zararlardan söz etmek mümkündür. Genellikle sağladığı faydalar:

  • Ürün yetiştirilemeyen alanlar değerlendirilir,
  • Bitki köklerinde besin elementleri dengesi kolaylıkla sağlanabilir,
  • Kaliteli ürün ve ticari avantaj sağlar,
  • Geleneksel tarım yöntemlerine göre enerji ve iş gücü açısından daha kolaydır,
  • Kimyasal kullanımına daha az ihtiyaç duyulur,
  • Tüm yetiştiricilik süreçleri kontrol edilebilir.


Sağladığı genel faydaları daha çeşitlendirmek mümkündür. Bu faydalar aynı zamanda tarım için kullanılacak yönteme göre de farklılık göstermektedir. Genellikle faydalarından söz edilse bile bazı zararlardan bahsetmekte mümkündür.


Topraksız Tarım Çeşitleri Nelerdir?


Topraksız tarım projesi ile çeşitli devlet destekleri alınarak tarımsal üretim gerçekleştirmek mümkündür. Ülkemizde şuan için yeni yeni uygulama alanı bulmaktadır. Bu uygulama için farklı yöntemler tercih edilebilir. Çeşitleri; su kültürü ve katı ortam kültürü olarak iki farklı başlıkta sınıflandırılmaktadır. Su kültürü ile topraksız kültürü kapsamında:

  • Aeroponik Kültür,
  • Akas Su Kültürü (NFT),
  • Durgun Su Kültürü

Olmak üzere üç ana başlıkta değerlendirilmektedir. Katı ortam kültürüyle topraksız tarım çeşitleri ise kendi içinde iki farklı başlık altında değerlendirilir. Bunlar:

  • İnorganik Yöntem
  • Organik Yöntem


Olarak sınıflandırılmaktadır. Katı ortam kültüründe yer alan inorganik ve organik yöntemler kendi içinde farklı başlıklar altında incelenmektedir.


Katı Ortam Kültürü İle Topraksız Tarım Yöntemleri Nelerdir?


Katı ortam kültürü ile topraksız tarım iki temel başlık altında incelenmektedir. Topraksız tarım, bitkinin doğrudan kökünden, su ve diğer gerekli besin maddelerini alması olarak tanımlanmaktadır. Bu işlemler için kullanılan yöntemler arasında katı ortam yöntemi; inorganik ve organik olmak üzere iki başlıkta detaylandırılmaktadır.


Katı ortam kültürü ile inorganik tarım yöntemi:

  • Doğal Ortam: Kum, çakıl, perlit, vermiculit, pomza, işlenmiş kil, zeolit, volkatik tüf, sepiolite olarak belirlenmiştir.

 

  • Yapay Ortam: Poliüretan, polistiren, kaya yünü, cam yünü, styrafor temel yapay ortam ürünleri arasında yer alır.


Katı ortam kültürü için tercih edilen bir diğer yöntem, organik katı ortam kültürüdür. Katı ortam kültürü ile organik tarım yöntemi:

  • Kompost,
  • Ağaç kabuğu,
  • Torf,
  • Talaş,
  • Kokopit


İle uygulanabilmektedir. Katı ortam ve su kültürü ile topraksız tarım uygulamalarında hem bitkinin yetiştirileceği alan hem de uygulama yöntemleri değişiklik göstermektedir. Bu nedenle bitki için doğru yöntemin seçilmesi oldukça önemlidir.


Katı Ortam Kültürünün Avantajları Nelerdir?


Katı ortam kültürü avantajları ve uygulama yöntemleri ile yaygın olarak kullanılmaktadır. Substrat yöntemi olarak da tanımlanan katı ortam kültürü ile bitki yetiştirme süreci rahatlıkla kontrol edilebilmektedir. Substrat kültürünün sağladığı faydalar:

  • Bitkilerin ayakta durmaları sağlanır,
  • Bitki köklerinin normal seyrinde gelişimi desteklenir,
  • Olası sorunlara karşı bitkilerin dayanıklılık süreleri daha fazladır.


En önemli yöntemlerinden biri olan katı ortam kültürü, su kültüründen farklı olarak bitkiye daha doğal bir ortam sunacağı için kendini daha rahat koruyabilecektir. Her iki yönteminde belirli dez avantajları ve avantajları bulunmaktadır.


Su Kültürü Yöntemi İle Topraksız Tarım Özellikleri


Topraksız tarım su kültürü yöntemi ile üç farklı yöntem uygulanmaktadır. Aeroponik, Akan su ve durgun su olmak üzere üç ana başlıkta yer alan sistemde, tamamen farklı yöntemler uygulanır.

  • Durgun Su Kültürü: Genellikle evlerde hobi amaçlı yetiştiricilik için bu yöntem tercih edilir. Kısa dönemli; salatalık, marul gibi ürünler için uygundur.
  • Akan Su kültürü: Durgun su kültüründe yaşanan havalandırma sorunun çözülmüş ve büyük ölçekli halidir. Seracılık faaliyetlerinde yaygın olarak kullanılır.
  • Aeroponik Kültür: Bitki için gerekli besin çözeltileri, sis şeklinde bitkilere uygulanmaktadır. Birim alanda daha fazla verim elde etmek için bu yöntem tercih edilmektedir.


Su kültürü yöntemleri kendi içinde detaylandırılabilmektedir. Özellikle ticari amaçlı olarak, akan su kültürü ve aeroponik kültür uygulaması sırasında teknik birçok aşama yer almaktadır.


Su Kültürü Yöntemiyle Topraksız Tarımın Avantajları


Topraksız tarım su kültürü avantajları oldukça fazladır. Su kültürü yöntemleri kullanılarak yapılan topraksız tarımda elde edilen başlıca avantajlar arasında:

  • Bitki kök bölgelerinde pH ve diğer etkenler kontrol edilerek, yetiştirme süreçleri kolay takip edilir,
  • Bitki köklerinde normalden daha fazla verimle su ve gerekli besin maddeleri aktarılır,
  • Katı ortamda oluşan atık sorunları oluşmaz,
  • Üretimler arasında hızlı geçişler sağlanabilir.


Su kültürünün sağladığı avantajlar kadar farklı dezavantajlarda tespit edilmiştir. Bu yöntemler kullanılırken bitki için en uygun sistemin belirlenmesi ve uygulamanın düzenli olarak takip edilmesi oldukça önemlidir.


Su Kültürü İle Topraksız Tarımın Dezavantajları Nelerdir?


Topraksız tarım su kültürü dezavantajları arasında en dikkat çeken unsur daha teknik ve gelişmiş donanıma ihtiyaç duyulmasıdır. Bununla birlikte:

  • Bitkiler katı ortam kültürüne göre daha zor ayakta durur,
  • Kök için uygun çözeltilerin hava alması daha zordur,
  • Olası sorunlara karşı kısa sürede bitkiler ölmeye başlar,
  • Dayanıklılığı azdır.


Bu yöntemler arasında su kültürü genellikle bu dezavantajları nedeniyle tercih edilmez. Ancak hem su kültürü hem de katı ortam kültürü kendi için farklı avantajlara sahip olduğu için her iki yöntemde de yaygın olarak tercih edilmektedir.


Topraksız Tarımın Çevreye Sağladığı Faydalar Nelerdir?


Topraksız tarımın çevreye faydaları arasında en önemlisi kimyasal zirai tarım ilaçlarının kullanımının azaltılmasıdır. Tarım faaliyetleri sırasında elde olmayan nedenlere bağlı olarak veya bilinçsiz tarım uygulamaları yüzünden çevre zararları oluşabilmektedir. Gelişen tarımsal yöntemler sayesinde bu zararların minimuma indirilmesi hedeflenmektedir.


Topraksız tarımın çevreye sağladığı bazı faydalar:

  • Kimyasal ziraat ürünlerinin ve ilaçlarının kullanımını azaltır,
  • Aşırı su israfını engeller,
  • Verimsiz alanların kullanımını ve toprağın işlenmesini sağlar,
  • Bitki atıklarından kaynaklanan sorunlar azalır,
  • Hayvansal atıkların kullanımı ile oluşan zararlar önlenir.


Büyük ölçüde topraksız tarım doğa için fayda sağlasa da bazı yönlerden zararlı etkileri de olabilir. Ancak, sürdürülebilir tarım yöntemleri arasında topraksız tarımın yeri ve önemi oldukça büyüktür. Başta Avrupa ülkeleri olmak üzere dünyanın birçok farklı noktasında alternatif tarım uygulamalarına rastlanmaktadır.


Topraksız Tarımın Olası Zararları Nelerdir?


Topraksız tarımın zararları, faydalarına kıyasla daha az olduğu için dünya genelinde yaygınlaşmaya başlayan tarım yöntemleri arasında yerini almıştır. Sağladığı avantajlardan farklı olarak çevreye olası zararları:

  • Katı ortam kültüründe kullanılan ortam maddeleri kirlilik yaratabilir,
  • Bitki besin çözeltisi ve plastikler kirliliğe neden olur,
  • Olası hastalıklar daha hızlı yayılır.


Kullanım tekniklerine göre topraksız tarımın çevreye etkileri de farklılık göstermektedir. Özellikle katı ortam kültürü ile yapılan tarım uygulamalarında olası zararların boyutu daha yüksek olabilir.


Çevre açısından olası zararlara göre kullanılan topraksız tarım yönteminin geri dönüşüm yöntemleri de bulunmaktadır. Bilinçli uygulamalar sonucunda çevreye zararından çok faydası dokunacaktır. Ancak her yöntem gibi yanlış kullanımlar çevreye zarar verir.


Topraksız Tarımda Bitki Besleme Nasıl Yapılır?


Topraksız tarımda bitki besleme uygulaması temelde bitkinin kökten beslenmesine dayandırıldığı için özel teknikler kullanılması gerekmektedir. Bitkinin, su ve diğer besin maddeleri ile gelişmesini temel alan topraksız tarımda kullanılan bitki besleme yöntemleri, geleneksel yöntemlerden farklı kılan etkenler oldukça fazladır. Buna göre topraksız ile geleneksel tarım arasında bitki besleme yöntemlerinin başlıca farklılık nedenleri:

  • Üretim için kullanılan ortam hacmi azdır,
  • Katyon değişim oranları topraksız tarımda daha düşüktür,
  • Kök bölgesinin kontrolü daha kolay yapılır,
  • Özel teknik ve araçlar kullanılarak besleme yapılır.


Bu uygulamalarda bitki besleme işlemleri geleneksel yöntemlere göre bu gibi farklarla ayrılmaktadır. Topraksız tarım daha detaylı ve uzmanlık gerektiren yöntemlere dayandığı için yetiştiricilerin mutlaka yöntemler hakkında detaylı bilgi sahibi olmaları gerekmektedir.


Topraksız Tarımda Bitki Gelişimi İçin Gerekli Besinler Nelerdir?


Topraksız tarım maliyeti, bitki gelişimi için kullanılması gereken besin maddeleri ile doğru orantılıdır. Bu ürünlerin kalitesine ve özelliklerine göre farklı oranlar belirlenebilmektedir. Genellikle bitkiler toplamda 16 besin elementine ihtiyaç duyarlar. Bu elementlerin bitkide az bulunmasına veya çok bulunmasına göre; mikroelement ve makroelement olarak değerlendirilebilir.


Bitki için sağlanması gereken en önemli makro besin elementleri arasında:

  • Karbon,
  • Magnezyum,
  • Oksijen,
  • Azot,
  • Fosfor,
  • Potasyum,
  • Kalsiyum,
  • Kükürt,
  • Hidrojen


Yer almaktadır. Bu elementler bitkiye dışardan uygun topraksız tarım yöntemleri uygulanarak sağlanması gerekmektedir. Bu maddelerle birlikte bitki için gerekli mikro besin elementleri:

  • Klor,
  • Demir,
  • Bor,
  • Mangan,
  • Molibden,
  • Çinko


Olarak belirlenmiştir. Topraksız tarım yöntemleri ile bitki yetiştiriciliği için tüm bitki elementlerinin doğru hesaplamalar yapılarak bitkilere düzenli olarak uygulanması gerekmektedir.